Polski Czerwony Krzyż wobec Powstania Warszawskiego

Przygotowania do  Powstania, jakie na ziemiach polskich czyniła Komenda Główna Armii Krajowej znane były również PCK. Wtajemniczone osoby od dłuższego czasu  gromadziły w różnych częściach  miasta odpowiednie zapasy  materiałów sanitarnych, leków, sprzętu, narzędzi chirurgicznych, jak również zapasy żywności, pościeli, koców i innego wyposażenia szpitalnego. Najlepiej zaopatrzone składnice  znajdowały się przy ul. Pańskiej,  na Krakowskim Przedmieściu i na Nowym Świecie.

Nadszedł dzień 1 sierpnia 1944 roku – wybuch Powstania stał się faktem. Sam termin wybuchu okazał się jednak zaskoczeniem dla wielu pracowników PCK, gdyż rozkaz dowódcy AK, gen. Tadeusza  Komorowskiego „Bora”, o godzinie „W” nie dotarł na czas do Zarządu Głównego PCK.

Od pierwszych dni Powstania personel medyczny, pielęgniarki i sanitariuszki PCK podejmowali prace patrolowe, polegające na penetrowaniu przydzielonego im terenu, aby  rannych lub chorych jak najszybciej przenieść do szpitala lub najbliższego punktu opatrunkowego.  Przez pierwszych  10 dni powstania czynnych było 7 szpitali PCK, w tym przy ul. Smolnej 6,   ul. Jaworzyńskiej 2, ul. Foksal 7, ul Mokotowskiej 55, ul Drewnianej 8   oraz 14 ambulatoriów.

Podczas Powstania Niemcy nagminnie nie szanowali znaku Czerwonego Krzyża, bombardując szpitale, paląc i niszcząc oznaczone godłem  czerwonokrzyskim miejsca pobytu chorych i rannych ludzi, łamiąc w ten sposób wszelkie konwencje humanitarne. W większości zajętych szpitali  mordowali  wszystkich  chorych  oraz personel. W wyniku rozstrzeliwań i morderstw popełnianych przez żołnierzy niemieckich, PCK ponosił bardzo duże straty podczas ratowania ludzi.

W pierwszych dniach sierpnia Niemcy zajęli  i podpalili  kamienicę przy ul. Smolnej 19,  w której swoją siedzibę miały władze Zarządu Głównego PCK i Warszawskiego Okręgu PCK, paląc tym samym całe archiwum Biura Informacji i niszcząc wiele tysięcy kart ewidencyjnych oraz depozytów. Spalony szpital przy Smolnej przeniesiono częściowo do szpitali zorganizowanych przy ul. Pierackiego 3/5 i częściowo przy ul. Kopernika 11/13.

W poszczególnych dzielnicach Warszawy PCK obejmował opieką  chorych i rannych powstańców oraz osoby cywilne (w tym wymagających szczególnej troski osoby starsze, inwalidów i kobiety z dziećmi). Sanitariuszki łączniczki dysponowały bielizną, ubraniami, kocami, swetrami i spodniami, które przekazywały powstańcom i osobom cywilnym. PCK występował również  w roli służby pomocniczej. Dożywiano żołnierzy wychodzących ze szpitali przed powrotem do oddziałów powstańczych. Przybyłym oddziałom z Puszczy Kampinoskiej przekazano 2000 sztuk bielizny, 500 par skarpet i onuc, 100 prześcieradeł i ręczników oraz ponad 100 palt i kurtek, kilkadziesiąt par butów oraz  kilkanaście kilogramów mydła i bielizny. Tworzono sierocińce i schroniska, zaopatrując je w żywność i zapewniając pomoc lekarską.

Powstawały także tzw. Drużyny Pogrzebowe, które na Górnym Mokotowie chowały zwłoki cywilów oraz poległych żołnierzy. Mogiły i nazwiska ofiar były notowane, tworzono plany rozmieszczenia grobów. We wszystkich dzielnicach miasta organizowano za pośrednictwem Biura Informacyjnego tzw. małe filie informacyjne.

Pogarszająca się z każdym dniem sytuacja i brak nadziei na jakąkolwiek pomoc z zewnątrz  zdecydowały o podjęciu przez dowództwo Powstania rozmów  kapitulacyjnych ze stroną niemiecką. W rozmowach, które toczyły się od 30 września do 2 października w Ożarowie pod Warszawą ze strony polskiej uczestniczyła delegacja, w składzie której byli między innymi: wiceprezes PCK, hrabina Maria Tarnowska, reprezentująca Radę Główną Opiekuńczą oraz  dr Hieronim Bartoszewski, reprezentujący właśnie Polski Czerwony Krzyż.

Rozmowy zakończyły się 2 października 1944 roku, podpisaniem układu o zaprzestaniu działań wojennych  w Warszawie. Na podstawie  powyższych postanowień  wszyscy żołnierze oraz służba sanitarna, w składzie której znajdowały się pielęgniarki i sanitariuszki PCK, otrzymała prawa jeńców wojennych. W myśl porozumienia PCK był odpowiedzialny za przeprowadzenie ewakuacji z Warszawy wszystkich szpitali, punktów opatrunkowych wraz z rannymi i chorymi. Poza miasto wywieziono w ten sposób ponad 5 tys. osób. Akcję ewakuacyjną zakończono 24 października, kiedy to ostatni pacjenci szpitala przy ul. Jaworzyńskiej 2 opuścili ruiny stolicy. PCK pomagał organizować wysiedlonej ludności miejsca pobytu w miejscowościach peryferyjnych. Jednak dla większości Warszawiaków opuszczenie stolicy oznaczało pobyt w Dulagu 121 w Pruszkowie. Obóz istniał od nocy z 6 na 7 sierpnia 1944 roku. Mimo iż był pod opieką Polskiego Czerwonego Krzyża oraz Rady Głównej Opiekuńczej, warunki bytowe były w nim skrajnie trudne. Przez to miejsce  przeszło około  600 000 mieszkańców Warszawy.

Na apel Polskiego Czerwonego Krzyża w Londynie, Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża w Genewie wysłał dwa wagony z pomocą humanitarną dla obozu, które dotarły 12 i 15 września 1944. Transporty zawierały leki oraz żywność. Paczki MKCK docierały również do żołnierzy Powstania, którzy znaleźli się w obozach na terenie Niemiec.
Delegat Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża w Genewie Paul Vyss w raporcie z wizytacji obozu w dniu 18 września 1944 roku pisał, że z chwilą przybycia do obozu następowała selekcja – mężczyźni powyżej16 roku życia zdolni do pracy byli od razu wysyłani do Niemiec. Podobnie kobiety, często po rozdzieleniu z rodziną były deportowane.
Paul Vyss  podjął w tej sprawie rozmowy, między innymi w Warszawie z Gubernatorem Warszawy Ludwigiem Fischerem, a w Krakowie z Gubernatorem Generalnym Hansem Frankiem.  
Powstanie Warszawskie było dla Polskiego Czerwonego Krzyża  testem sprawności organizacyjnej. Pracownicy, lekarze, pielęgniarki i sanitariuszki PCK wypełnili swoje powinności patriotyczne i humanitarne z najwyższym poświęceniem, pokonując niewyobrażalne trudności  i często  płacąc za to najwyższą cenę.
Cześć Ich Pamięci. 
Opracowano na podstawie książek Pana Zdzisława Abramka „Powstanie i działalność Polskiego Czerwonego Krzyża 1912 – 1951 ” i Pani Renaty Strzeszewskiej „Karty w pięciu kolorach”, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1974 oraz na podstawie oryginalnych dokumentów z Gabinetu Historycznego Archiwum Zakładowego Zarządu Głównego PCK oraz Archiwum Krajowego Biura Informacji i Poszukiwań PCK

Żródło: Polski Czerwony Krzyż

Dodaj komentarz